Bir Rengin Hikâyesi: İstisnai Renkler'i İzlerken

Bir rengi seçerken aslında neyi seçiyoruz? Bir renk sadece renk midir, yoksa arkasında binlerce yıllık bir hikâye mi taşır?

Bazı belgeseller izlenir ve biter.

Bazıları ise bittikten sonra zihninizde kalır. Günlük hayatta fark etmediğiniz şeylere biraz daha dikkatli bakmanıza neden olur.

TRT 2’nin İstisnai Renkler serisi benim için tam olarak böyle bir belgesel oldu.

Tasarım ve iletişimle uzun yıllardır ilgilenen biri olarak renk benim için zaten işin önemli parçalarından biri. Bir marka çalışırken, reklam filmi hazırlarken, bir afiş tasarlarken ya da bir kurumsal kimlik üzerine düşünürken renk hakkında sürekli karar veriyoruz.

Ama bu belgeseli izlerken bir kez daha düşündüm:

Biz çoğu zaman rengin hikâyesine değil, tasarımın içindeki görüntüsüne bakıyoruz.

Oysa renklerin hikâyesi, bizim tasarım dosyalarımızdan çok daha eski.

Bir renk nasıl hikâyeye dönüşür?

Serinin ilk bölümlerinden Mısır Mavisi’nin hikâyesini izlerken bunu daha net fark ettim.

Bugün bilgisayar ekranında birkaç tıklamayla seçebildiğimiz bir mavi.

Ama binlerce yıl önce bu rengi elde etmek için farklı malzemeleri bir araya getirmek, doğru üretim yöntemini bulmak ve oldukça özel bir süreç yürütmek gerekiyordu.

Bakır, kum, soda ve kalsiyum gibi bileşenlerle elde edilen Mısır Mavisi; Antik Mısır’dan Roma dönemine, Pompeii fresklerinden farklı sanat eserlerine kadar uzanan bir geçmişe sahip.

Daha ilginç olan ise hikâyenin burada bitmemesi.

Binlerce yıl önce sanat için kullanılan bu pigment, günümüzde sahip olduğu fiziksel özellikler nedeniyle farklı teknoloji ve biyomedikal araştırmaların da konusu.

Bunu izlerken aklımdan şu geçti:

Bir tasarım programındaki renk paletinden seçtiğimiz bir rengin arkasında binlerce yıllık bir hikâye olabilir.

Bence tasarımcı için bundan daha güzel bir hatırlatma zor.

Renk sadece renk değil

Tasarım yaparken renk seçmek bugün oldukça kolay.

Kırmızı.

Mavi.

Yeşil.

Siyah.

Beyaz.

Hatta renkleri artık çoğu zaman kodlarıyla tanımlıyoruz:

#FF0000

#000000

#FFFFFF

Fakat bir rengin tarihine biraz yakından baktığınızda bu kodların ne kadar yüzeysel kaldığını fark ediyorsunuz.

Bir rengin nereden geldiğini merak etmeye başlıyorsunuz.

Neyden üretildi?

Ne kadar zor elde ediliyordu?

Kimler kullanabiliyordu?

Pahalı mıydı?

Hangi dönemde değerliydi?

Hangi sanatçıların eserlerinde karşımıza çıkıyordu?

Hangi coğrafyayla özdeşleşmişti?

Bazı pigmentlerin üretiminde kullanılan maddelerin zehirli olması, bazılarının çok zor elde edilmesi veya belirli coğrafyalara bağlı olması da bize başka bir şey söylüyor:

Renk, tarih boyunca yalnızca estetik bir mesele olmamış.

Ekonomisi var.

Ticareti var.

Teknolojisi var.

Kültürü var.

Sanat tarihi var.

Ve bütün bunların sonunda bugün bizim “renk” dediğimiz şey ortaya çıkıyor.

Tasarım ve renk arasındaki ilişki

Peki bütün bunların reklam ve tasarımla ne ilgisi var?

Aslında çok.

Çünkü renk, tasarımda yalnızca estetik bir karar değil.

Bir markanın nasıl algılanacağını etkiliyor.

Bir reklam filminin atmosferini değiştiriyor.

Bir ambalajın raftaki görünürlüğünü belirliyor.

Bir mekânın hissini değiştiriyor.

Ama yıllardır marka ve iletişim tarafında çalışırken öğrendiğim şeylerden biri şu:

Bir rengin anlamı tek başına renkte değil.

“Mavi güven verir.”

“Kırmızı enerjiktir.”

“Siyah lüksü temsil eder.”

Bu cümleler kulağa doğru geliyor olabilir. Ancak aslında eksik.

Çünkü rengin anlamını belirleyen yalnızca renk değil.

Kültür.

Sektör.

Hedef kitle.

Tipografi.

Fotoğraf.

Kompozisyon.

Markanın geçmişi.

Markanın anlatmak istediği hikâye.

Bütün bunlar bir araya geldiğinde renk gerçekten bir iletişim aracına dönüşüyor.

Bu nedenle benim için doğru soru artık yalnızca:

“Bu renk güzel mi?”

değil.

Asıl soru:

“Bu renk burada neden var?”

Tasarım biraz da bakmayı öğrenmek

Tasarım yıllar içinde benim için yalnızca tasarım programlarını kullanabilmek anlamına gelmekten çıktı.

Bir noktadan sonra programı bilmekten çok başka şeylerin önemli olduğunu düşünüyorsunuz.

Bakmak.

Merak etmek.

Araştırmak.

Sorgulamak.

Bir tabelaya bakıp kullanılan fontu merak etmek.

Eski bir ambalajı görünce neden o renklerin tercih edildiğini düşünmek.

Bir markanın logosunun yıllar içinde neden sadeleştiğini araştırmak.

Bir reklam filminde neden belirli bir ışığın veya renk paletinin kullanıldığını fark etmek.

Bir müzedeki tablonun yüzlerce yıl sonra neden hâlâ etkileyici olduğunu anlamaya çalışmak.

Bence yaratıcılık biraz da burada başlıyor.

Çünkü yeni bir fikir her zaman boş bir sayfanın karşısında ortaya çıkmıyor.

Bazen sokakta gördüğünüz eski bir tabelada.

Bazen bir kitapta.

Bazen bir film karesinde.

Bazen bir müzede.

Bazen de binlerce yıllık bir pigmentin hikâyesinde.

“İstisnai Renkler” bana ne düşündürdü?

Serinin farklı bölümlerinde Koşinil Kırmızısı, Türk Kırmızısı, Sur Moru, Paris Yeşili, Lapis Lazuli ve Kobalt Mavisi gibi renklerin hikâyelerini izlerken aslında tek bir şeyin peşinden gidiyorsunuz:

İnsanların renklerle kurduğu ilişki.

Ve bu ilişki sandığımızdan çok daha eski.

Bugün bir markanın kurumsal kimliğinde kullandığımız renk, insanlığın binlerce yıldır devam eden renk arayışının çok küçük bir parçası.

Bunu düşündüğünüzde tasarım da biraz daha farklı görünmeye başlıyor.

Çünkü biz her zaman tamamen yeni bir şey icat etmiyoruz.

Binlerce yıldır devam eden görsel bir dilin üzerine yeni şeyler ekliyoruz.

Bir sonraki tasarımda renk seçerken

Belki de bir sonraki tasarımda renk paletini açtığımızda kendimize birkaç soru daha sorabiliriz:

Bu renk neden?

Bu marka için neden?

Bu kültürde ne ifade ediyor?

Yanındaki renklerle nasıl bir ilişki kuruyor?

İnsan bu rengi gördüğünde ne hissetsin istiyoruz?

Ve belki de en önemlisi:

Bu rengin anlatacak bir hikâyesi var mı?

“İstisnai Renkler”i izledikten sonra benim aklımda kalan şey tam olarak bu oldu.

Renkleri artık yalnızca tasarımda kullandığımız araçlardan biri olarak görmek biraz daha zor.

Çünkü bazı renklerin kendisi bile bir hikâye.

Ve belki de iyi tasarımın başlangıç noktalarından biri, o hikâyeyi merak etmek.

TRIUS CREATIVE’den bir not

İyi fikirlerin her zaman bir toplantı masasının etrafında ortaya çıkmadığına inanıyorum.

Bazen bir belgesel izlerken.

Bazen yürürken gördüğünüz eski bir tabelada.

Bazen bir kitapta.

Bazen de binlerce yıllık bir rengin hikâyesinde.

Bu yazı da biraz böyle ortaya çıktı.

Bir belgesel izledim.

Renkler üzerine düşündüm.

Sonra tasarıma yeniden baktım.

Belki yaratıcılık biraz da budur:

Bakmaya devam etmek.

İzlemek için: TRT 2 — İstisnai Renkler oynatma listesi